Artykuł ten powstał głównie z myślą o początkujących maniakach pyszczaków z Malawi. Zawiera przede wszystkim pytania często występujące na forach internetowych oraz wiele razy omawiane na czacie. Miejmy nadzieję, że z czasem będzie rozbudowywany o kolejne pytania i odpowiedzi, a jego treść cały czas poprawiana i ulepszana, aby jeszcze lepiej pomóc akwarystom, którzy dopiero stawiają pierwsze kroki w hodowli pyszczaków.

Spis treści:

1. Zakładanie akwarium

1.1 Jak ustawić akwarium, aby zmniejszyć ryzyko jego przewrócenia i pęknięcia?

1.2 Jak zabezpieczyć dno i ściany akwarium, przed pęknięciem spowodowanym ewentualnym przewróceniem dekoracji?

1.3Jakich kamieni użyć do dekoracji?

1.4Czy do dekoracji można wykorzystać rośliny?

1.5 Czy wysokość zbiornika jest naprawdę tak mało istotna?

2. Filtracja

2.1 Czy jeśli kupię tylko filtr kubełkowy, filtracja w moim akwarium będzie wystarczająca?

2.2 Dlaczego nie powinno się stosować jednego dużego filtra kubełkowego,

2.3 Jakie wkłady wybrać, aby zapewnić najlepszą możliwą filtrację biologiczną?

2.4 Jak często czyścić filtr biologiczny?

2.5 Jak często czyścić filtr mechaniczny?

2.6 Jaki filtr wybrać, aby skutecznie napowietrzał wodę?

3. Woda

3.1 Jakie parametry są idealne dla pyszczaków z J. Malawi?

3.2 Jakie testy i jak często należy wykonywać?

3.3 Jak długo powinno dojrzewać akwarium, zanim będzie można wpuścić ryby?

3.4 Jak powinno się przygotować wodę kranową do użytku w akwarium?

4. Obsada

4.1 Czym należy się kierować podczas dobierania obsady?

4.2 Jaki powinien być stosunek samców do samic, oraz czy można trzymać kilka samców w jednym akwarium?

4.3 Czy możliwe jest połączenie w jednym akwarium gatunków z grupy mbuna i nie mbuna?

4.4 Czy ryby powinno się wpuścić wszystkie na raz, czy lepiej rozłożyć to w czasie?

1. Zakładanie akwarium

            1.1 Jak ustawić akwarium, aby zmniejszyć ryzyko jego przewrócenia i pęknięcia?

Przed postawieniem akwarium należy wybrać odpowiednie miejsce. Jeśli akwarium jest duże, powinno przylegać do ściany nośnej. Zmniejsza to problemy z wytrzymałością stropu. Dodatkowo akwarium należy odpowiednio wypoziomować. Jeśli nasz zbiornik nie stoi równo, najłatwiej jest podłożyć pod jeden bok szafki niewielki kawałek pleksi, lub sklejki. Jeśli podłoga jest już przygotowana, kładziemy na nią coś, co zamortyzuje ewentualne wstrząsy, np. karmatę, lub styropian. Wtedy już powinniśmy być pewni, że akwarium będzie stało bezpiecznie przez długie lata.

            1.2 Jak zabezpieczyć dno i ściany akwarium, przed pęknięciem spowodowanym ewentualnym przewróceniem dekoracji?

Zabezpieczenie dna jest jedną z najważniejszych czynności, jaką powinniśmy wykonać podczas zakładania akwarium. Pod szkło kładziemy warstwę styropianu, karimaty, lub innego amortyzującego materiału. W ostatnim czasie coraz modniejsze są specjalne plastikowe podkładki pod akwarium, jednak nie jest to konieczny zakup.

Kolejnym krokiem jest zabezpieczenie dna od wewnątrz akwarium. Tu znowu z pomocą przyjdzie nam styropian, lub pleksi. Wystarczy wyłożyć nim powierzchnie znajdujące się bezpośrednio pod dekoracjami, nie ma potrzeby zabezpieczania całego dna. Jeśli kamienie, których używamy, nie są duże, wystarczy cienka warstwa styropianu, jeśli jednak wybraliśmy większe głazy lub budujemy wysoką konstrukcję, powinniśmy się raczej zastanowić nad podłożeniem pod nią pleksi, a w skrajnych przypadkach i styropianu i pleksi.

Po zabezpieczeniu dna, możemy zabrać się, za układanie dekoracji. Najpierw powinniśmy ustawić kamienie, a dopiero później wysypać podłoże. Zabezpieczy to konstrukcje skalne przed podkopaniem przez pyszczki.

            1.3 Jakich kamieni użyć do dekoracji?

Do dekoracji akwarium nadają się wszystkie kamienie niereagujące z wodą, a więc na przykład rzeczne otoczaki, czy większość rodzajów łupków. Oprócz nich, zazwyczaj używa się kamieni, które w odpowiedni sposób zmieniają parametry wody (podnoszą i stabilizują ph), czyli np. skały wapienne, czy piaskowce. Należy wystrzegać się wszystkich dekoracji, które na swojej powierzchni mają błyszczące punkciki oraz tych, które mogą zawierać toksyczne substancje.

Należy również pamiętać, że zazwyczaj stosujemy jeden, lub maksymalnie dwa, w tym przypadku najlepiej podobne kształtem i kolorem, rodzaje kamieni. Wśród doświadczonych akwarystów popularnością nie cieszą się dekoracje wykonane „ręką człowieka”, takie jak drążone piaskowce, czy plastikowe imitacje skał.

            1.4 Czy do dekoracji można wykorzystać rośliny?

W jeziorze Malawi rośliny występują bardzo rzadko a w skalnych rafach, w większości zamieszkiwanych przez ryby z grupy mbuna, prawie w ogóle. Jeśli jednak nie wyobrażamy sobie akwarium, bez odrobiny zieleni, możemy posadzić wytrzymale gatunki, które mają odpowiednie do warunków panujących w naszym zbiorniku wymagania. Tak więc w akwarium z pyszczkami mogą znaleźć się anubiasy (pamiętajmy, że ich korzenie nie powinny być zakopane w podłożu- rośliny te przywiązuje się do kamieni), Vallisnerie oraz niektóre zwartki i żabieniece.

Pamiętajmy o odpowiednim zabezpieczeniu korzeni roślin- nasi podopieczni uwielbiają kopać. Najprostszym rozwiązaniem jest zasadzenie roślin w grubszym żwirze, którego pyszczki nie przekopią i zasypanie piaskiem, który będzie na pozostałej powierzchni dna.

            1.5 Czy wysokość zbiornika jest naprawdę tak mało istotna?

Większość gatunków pyszczków, to ryby trzymające się dna, lub skał. Na dobrą sprawę, będą pływać tak wysoko, jak wysoko będą ułożone dekoracje. Jeśli niski zbiornik pasuje wystrojem do pomieszczenia, w którym się znajduje, nie ma żadnych przeciwwskazań, żeby oszczędzić na tej wielkości. Oczywiście nie można przesadzać. Pamiętając, że dno powinno być dość grube, żeby ryby mogły kopać, a nie dokopały się do dna, minimum wydaje się być 35cm.

2. Filtracja

            2.1 Czy jeśli kupię tylko filtr kubełkowy, filtracja w moim akwarium będzie wystarczająca?

Aby odpowiedzieć na to pytanie, należy najpierw pokrótce omówić zagadnienia filtracji mechanicznej i biologicznej.

Zadaniem filtracji mechanicznej, jest oczyszczenie wody z wszelkich, widocznych gołym okiem zanieczyszczeń. Filtr mechaniczny powinien tworzyć ruch wody, we wszystkich miejscach w akwarium. Tylko wtedy filtracja będzie efektywna, gdy wszystkie zanieczyszczenia będą trafiały do filtra, a nie będą przenoszone z miejsca na miejsce. Celem jest nie tylko optyczne oczyszczanie wody, ale również zmniejszenie ilości substancji organicznych, obciążających filtrację biologiczną. Liście roślin, resztki pokarmu, czy odchody ryb, powinny być jak najskuteczniej usuwane z akwarium. Nawet, jeśli filtr wyłapie wszystkie te zanieczyszczenia, nadal pozostaną one w wodzie, zanieczyszczając ją. Dlatego filtr mechaniczny powinno się jak najczęściej czyścić, najlepiej podczas każdej, cotygodniowej podmiany wody. Da nam to pewność, że woda nie będzie filtrowana przez dodatkowe medium filtracyjne- gnijące resztki pokarmu i rybie odchody.

Kiedy już zapewnimy odpowiednią filtrację mechaniczną, powinniśmy skupić się na filtracji biologicznej. Jej zadaniem jest usuwane z wody trujących związków azotowych. Filtr biologiczny powinien być wypełniony wkładem, który zapewni jak największą powierzchnie dla bakterii, które czyszczą wodę z niewidocznych gołym okiem związków chemicznych, takich jak amoniak, czy azotyny. Substancje te, w wodzie o wysokim ph, są szczególnie niebezpieczne, dlatego filtracja biologiczna w zbiorniku z malawijskimi pyszczkami jest szczególnie ważna.

Jak widać, najwygodniej byłoby zastosować w akwarium dwa, osobne filtry, wewnętrzny, o jak największym przepływie wody, aby zbierał wszystkie zanieczyszczenia mechaniczne oraz kubełkowy, o jak największej pojemności, aby zapewnić bakteriom nitryfikacyjnym jak największa powierzchnię do rozwoju.

            2.2 Dlaczego nie powinno się stosować jednego dużego filtra kubełkowego, wypełnionego zarówno wkładem mechanicznym jak i biologicznym?

Ponieważ w jednym, nawet największym filtrze nie można pogodzić warunków potrzebnych do efektywnej filtracji mechanicznej i biologicznej. Jeśli w kubełku, który czyścimy co kilka miesięcy zastosujemy wkład mechaniczny, zatrzymane w nim zanieczyszczenia będą gnić i rozkładać się zanieczyszczając wodę. Jeśli zaś czyścilibyśmy taki filtr co 2-3 tygodnie, aby usunąć zanieczyszczenia z jego wnętrza, ucierpiałoby na tym złoże biologiczne.

Ponadto filtracja biologiczna potrzebuje o wiele mniejszego przepływu niż mechaniczna. Aby efektywnie usunąć zanieczyszczenia biologiczne, woda musi powoli opływać wkłady filtracyjne. Warunkiem potrzebnym do sprawnej filtracji mechanicznej jest jak najszybszy przepływ wody przez filtr. Jak widać nie jest możliwe takie ustawienie przepływu jednego filtra, żeby zapewnić optymalną filtrację mechaniczną i biologiczną.

2.3 Jakie wkłady wybrać, aby zapewnić najlepszą możliwą filtrację biologiczną?

Wszystko zależy od wielkości filtra i akwarium, obsady oraz oczywiście możliwości naszego portfela. Niestety na wkładach biologicznych nie powinno się oszczędzać.

Najtańszym rozwiązaniem jest wypełnienie filtra keramzytem ogrodniczym. Jest to bardzo często używane medium filtracyjne w tzw. sumpach, lub filtrach przelewowych, których bardzo duża pojemność sprawia, że wykorzystanie do filtracji akwarystycznego wkładu ceramicznego jest bardzo drogim rozwiązaniem. Jeśli planujemy w naszym akwarium filtr kubełkowy, keramzyt powinien być ostatecznością, możliwą do stosowania tylko na początku, kiedy małe ryby produkują małe ilości zanieczyszczeń.

Inaczej sytuacja wygląda, jeśli np. wielkość akwarium jest maksymalna dla danego „kubełka” lub w ogóle nie możemy pozwolić sobie na filtr kubełkowy. W takim przypadku absolutnie nie można oszczędzać na wkładach biologicznych i zastosowanie keramzytu nie wchodzi w grę. Drogie, firmowe wkłady mają nieporównywalnie większą powierzchnię dla bakterii nitryfikacyjnych, dlatego dołożenie kilkudziesięciu złotych  poprawi wydajność filtracji biologicznej.

Na koniec warto napisać, że wybierając wkłady biologiczne, dobrze jest zwracać uwagę na to, czy na ich opakowaniu producent podał wielkość złoża uzyskanego z jednego litra. Na tej podstawie można wybrać najlepszy wkład, zapewniający odpowiednią filtrację w akwarium.

            2.4 Jak często czyścić filtr biologiczny?

Filtr biologiczny, aby działał skutecznie musi być stabilny. Jednak tej stabilności nie uzyska się w kilka dni. Najkrótsze czas, w którym możliwe jest takie ustabilizowanie filtra biologicznego to jeden miesiąc. Wtedy filtr zaczyna efektywnie pracować, usuwając maksymalne możliwe ilości zanieczyszczeń organicznych. Aby jak najlepiej wykorzystać taką sytuacje nie należy zbyt często otwierać filtra biologicznego. Nie rzadko słyszy się, że akwarysta nie czyści wkładów ponad rok. Jednak i w tą stronę nie należy przesadzać. Wystarczy spojrzeć, co w takim filtrze „siedzi” po kilku miesiącach. Częstotliwość czyszczenia należy ustalić na podstawie własnych doświadczeń. Każdy filtr pracuje inaczej, więc nie można sugerować się innymi akwarystami. Jeśli przepływ wody spadnie do zbyt niskiego poziomu lub w wodzie pojawią się nienaturalnie duże ilości związków azotu, należy przeczyścić filtr. Pamiętajmy jednak, żeby wkłady biologiczne czyścić w wodzie wylanej z akwarium. Chlor zawarty w wodzie kranowej może być zabójczy dla delikatnej flory bakteryjnej żyjącej w filtrze.

            2.5 Jak często czyścić filtr mechaniczny?

Częstotliwość czyszczenia filtra mechanicznego, tak jak w przypadku biologicznego zależy od wielu czynników. Jednak należy pamiętać, że zadaniem tej filtracji jest usuwanie z akwarium rozkładających się zanieczyszczeń mechanicznych, takich jak odchody ryb, resztki pokarmy, czy gnijące liście roślin. Aby ten proces był skuteczny, zanieczyszczenia te muszą być usunięte z wody, a nie tylko „schowane” w filtrze. Dlatego też filtr mechaniczny powinien być czyszczony jak najczęściej. Ponadto o skuteczności filtracji mechanicznej stanowi duży przepływ filtrów wewnętrznych, najczęściej używanych do tego typu filtracji. Aby utrzymać go na wysokim poziomie należy czyścić wirnik i wkłady tak często, jak to jest tylko możliwe.

2.6 Jaki filtr wybrać, aby skutecznie napowietrzał wodę?

Praktycznie każdy filtr będzie w większym lub mniejszym stopniu napowietrzał wodę. Filtr wewnętrzny, dzięki dużemu przepływowi będzie powodował cyrkulacje wody oraz ruch jej powierzchni. Jeśli będzie dodatkowo zaopatrzony w dyfuzor powietrza, napowietrzanie będzie wystarczające nawet w upalne, letnie dni, kiedy wysoka temperatura wody obniża poziom tlen rozpuszczonego w wodzie. Podobnie będzie działał filtr kubełkowy, którego wylot ustawiony będzie w kierunku powierzchni wody.

Jeśli mimo to mamy wątpliwości, czy napowietrzanie jest odpowiednie, możemy dodatkowo zainstalować pompkę powietrzną z podłączonym kamieniem napowietrzającym. Taki zestaw zapewni wystarczającą ilość tlenu nawet w najcieplejsze dni.

3. Woda

            3.1 Jakie parametry są idealne dla pyszczaków z J. Malawi?

Ponieważ w wielu miejscach jeziora brzeg oraz dno pokryte są skałami wapiennymi, woda charakteryzuje się wysokim ph, dochodzącym nawet do 8,5. W akwarium wartość ph powinna być utrzymywana w granicach między 7,5-8,5. Oczywiście skrajne wartości nigdy nie są optymalne, dlatego najlepiej jest utrzymywać ph równe lub bliskie 8. Jeśli ph będzie wynosiło 7,5, a w akwarium będą na dodatek posadzone rośliny istnieje ryzyko, że któregoś dnia, a właściwie nocy, bo to wtedy w procesie fotosyntezy produkowany jest CO2, wartość ta spadnie do niebezpiecznego dla ryb poziomu. Dlatego też ważna jest skuteczna filtracja biologiczna, ponieważ rozkład substancji organicznych może spowodować spadek kwasowości wody.

Kolejnym ważnym parametrem jest temperatura, którą należy utrzymywać na poziomie 24-28 st. C. Jednak nawet chwilowe wartości wykraczające poza ten przedział nie będą szkodliwe. Należy jednak unikać nagłych zmian temperatury, lub długotrwałego utrzymywania jej na nieodpowiednim poziomie.

Parametrem bardzo mało istotnym w hodowli pyszczaków jest twardość wody. W jeziorze jest ona dość mała i zazwyczaj nie przekracza 10 st. niem. W akwarium ryby dobrze znoszą nawet wartości przekraczające 20st. Nie należy jednak stosować zbyt miękkiej wody, ponieważ może to doprowadzić do niebezpiecznych skoków ph, niebezpiecznych dla zdrowia, a nawet życia ryb.

            3.2 Jakie testy i jak często należy wykonywać?

W początkowej fazie funkcjonowania akwarium, zwłaszcza podczas jego dojrzewania biologicznego bardzo ważne jest kontrolowanie zawartości związków azotowych. Podstawowe testy, w jakie powinniśmy się zaopatrzyć, to NH3/NH4, NO2 i NO3. Zestaw ten pozwoli nam na monitorowanie przebiegu cyklu azotowego oraz da nam pewność, że przyszedł czas na wpuszczenie do akwarium ryb.

W późniejszym etapie, mimo, że testy te można wykonywać rzadziej, nie powinno się zaniechać monitorowania ilości związków azotowych w wodzie. W dojrzałym akwarium bardzo istotny jest poziom NO3 (NO2 i NH3/NH4 nie powinny być wykrywalne), którego znajomość pozwoli nam określić częstotliwość podmian oraz ilość wymienianej wody.

Oprócz testów na toksyczne związki azotowe, powinniśmy zaopatrzyć się w testy badające parametry fizyko-chemiczne wody, takie jak ph, czy twardość wody. Pamiętajmy, że najważniejsza jest stabilność parametrów. Wartości minimalnie wykraczające poza dopuszczalne normy, ale utrzymywane na stałym poziomie są mniej niebezpieczne, niż ciągłe wahania np. ph pomiędzy 7,5 a 8,5.(mimo, że są to dopuszczalne wartości).

            3.3 Jak długo powinno dojrzewać akwarium, zanim będzie można wpuścić ryby?

Tego, na ile akwarium jest dojrzałe, nie można mierzyć w dniach, czy tygodniach. Długość tego procesu jest indywidualna dla każdego akwarium, zależy od jakości wody, sposobu „wystartowania” zbiornika, od tego, czy wpuścimy próbną obsadę, czy też dodamy bio-starterów. Niezastąpione w tym okresie są omówione wcześniej testy na zawartość związków azotowych. Pierwszy etap dojrzewania akwarium będzie charakteryzował się wzrostem toksycznego amoniaku. Jego zwiększony poziom pozytywnie wpłynie na rozwój bakterii nitryfikacyjnych, odpowiedzialnych za przemianę tego związku w mniej trujące azotyny.

Tak więc najpierw zaobserwujemy skok zawartości NH3, następnie parametr ten zacznie spadać, a wzrośnie ilość NO2. Dalsze procesy zachodzące w akwarium sprawia, że NO2 zostanie zamieniony w końcowy produkt filtracji biologicznej azotany. Kiedy poziom azotynów spadnie do 0 będziemy mogli powoli i stopniowo wpuszczać pierwszych mieszkańców akwarium.

Pamiętajmy, że mimo, iż azotany są znacznie mniej trujące od amoniaku i azotynów, to w dużych stężeniach mogą być szkodliwe. Najprostszym sposobem usunięcia ich z akwarium są regularne podmiany wody. Jednak w ostatnim czasie coraz większą popularność zdobywają urządzenia zwane denitratorami lub denitryfikatorami. Na serwisie znajdują się artykuły przybliżające budowę tych filtrów. W skrócie można powiedzieć, że proces denitryfikacji, czyli usuwania z wody NO3 jest możliwy tylko, jeśli zawartość rozpuszczonego w wodzie tlenu jest bardzo niska. Bakterie denitryfiacyjne pobierają wtedy tlen z azotanów, dzięki czemu te trujące substancje są zamieniane w czysty, ulatniający się z wody azot.

            3.4 Jak powinno się przygotować wodę kranową do użytku w akwarium?

Można powiedzieć, że co akwarysta, to inna strategia przygotowywania (lub nie przygotowywania) wody do użytku w akwarium.

Akwaryści, którzy dysponują dobrą jakościowo woda, o zbliżonych do optymalnych warunków dla pyszczaków parametrach, mogą praktycznie w ogóle jej nie przygotowywać. Dla bezpieczeństwa warto jednak dodać uzdatniacz, wiążący chlor i metale ciężkie. Pamiętajmy, że nawet jeśli woda w danym ujęciu jest pozbawiona szkodliwych substancji, to po przebyciu wielu kilometrów rurami wodociągowymi może być bardzo zanieczyszczona. W przypadku jeśli zachodzi takie niebezpieczeństwo, powinniśmy poświęcić nieco więcej uwagi na przygotowanie wody.

Podstawą ponownie jest dobry uzdatniacz oraz możliwość odstania wody. Dobrze jest założyć osobne akwarium, w którym woda będzie cały czas mieszana, np. przez niewielką pompkę cyrkulacyjną. Dodatkowo można wodę filtrować przez węgiel aktywny, posiadający doskonałe właściwości absorpcyjne.

Kolejnym etapem jest dostosowanie parametrów fizyko-chemicznych. Bardzo często woda kranowa jest twarda i zasadowa. Ma wiec odpowiednie parametry dla naszych malawijskich podopiecznych. Co jednak mamy zrobić, jeśli woda jest miękka lub kwaśna? Problem rozwiąże się sam, jeśli do wystroju akwarium użyliśmy piaskowców lub skał wapiennych, podnoszących i stabilizujących ph. Dobrym sposobem jest również zastosowanie odpowiednich wkładów filtracyjnych, takich jak np. grys koralowy.

Jeśli jednak istnieje ryzyko, że podmiana wody na świeżą o niskim ph może spowodować zbyt duży spadek tego parametru, powinniśmy sami podnieść ph do odpowiedniego poziomu. Do tego celu można użyć sody oczyszczonej, lub odpowiednich preparatów dostępnych w sklepach zoologicznych. Należy jednak być ostrożnym. Pamiętajmy, że jest to „chemia”, a tej w akwarium powinno być jak najmniej.

4. Obsada

4.1 Czym należy się kierować podczas dobierania obsady?

Najważniejszym kryterium podczas ustalania obsady jest wielkość zbiornika, jakim dysponujemy. Absolutnym minimum, które jednak wzbudza dość duże kontrowersje, jest 80 cm (112 l). Wielu akwarystów uważa, że nie powinno się trzymać pyszczaków w akwarium krótszym niż 100cm. Jednak przy odrobinie wysiłku i w 112 l akwarium można założyć małe Malawi. Należy jednak ograniczyć się do jednego, niewielkiego i przede wszystkim spokojnego gatunku. Kryteria te idealnie spełniają Pseudotropheus saulosi i Iodotropheus sprengerae. Mimo iż wielu poleca jeszcze Labidochromis caeruleus, gatunek ten rośnie zbyt duży i bardzo często zdarzają się agresywne samce, dominujące nawet w akwariach z teoretycznie silniejszymi gatunkami.

Jeśli mamy możliwość połączenia kilku gatunków w jednym akwarium, powinniśmy zwrócić uwagę na kilka ważnych rzeczy. Przede wszystkim należy dobierać ryby pod względem diety i agresji. Pamiętajmy, że nie kolory są najważniejsze, a prawidłowo dobrana obsada również może pięknie się prezentować.

Jeśli chodzi o temperament, powinniśmy dobierać gatunki o podobnym stopniu agresji. Zbyt duża różnica charakterów może sprawić, że słabszy gatunek będzie zdominowany, lub nawet zostanie zamęczony.

Nie zapominajmy również o diecie. Jednym z najgorszych możliwych połączeń pod tym względem jest obsada złożona z Labidochromis caeruleus i Pseudotropheus demasoni. Pierwszy gatunek w dużej mierze żywi się skorupiakami, wymaga więc odrobinę cięższej diety od innych gatunków z grupy mbuna. Jeśli chodzi o demasoni, to są to ryby wybitnie roślinożerne. Pokarmy mięsne, oczywiście te najlżejsze (np. dafnia lub wodzień) powinny być podawane bardzo rzadko. Nie jest więc możliwym pogodzenie wymagań żywieniowych obu tych gatunków w jednym akwarium.

            4.2 Jaki powinien być stosunek samców do samic, oraz czy można trzymać kilka samców w jednym akwarium?

Pyszczaki z Malawi to w dużej mierze ryby stadne. Nie powinno się trzymać ich parami, a minimalna ilość osobników w grupie nie powinna być mniejsza niż 4-5. W niewielkich akwariach, należy ograniczyć się tylko do jednego samca i kilku samic. Jest to spowodowane tym, że samce, zwłaszcza podczas tarła, nie tolerują innych osobników swojej płci w grupie gatunkowej. Słabsze ryby mogą zostać nawet zabite. To, czy możemy spróbować trzymać kilka samców zależy oczywiście od gatunków oraz wielkości akwarium.

Ogólnie rzecz ujmując na każdego samca powinny przypadać co najmniej 3-4 samice, tak więc jeśli w akwarium będą dwa samce, samic powinno być co najmniej 6-8, przy trzech samcach 9-12 itd.

            4.3 Czy możliwe jest połączenie w jednym akwarium gatunków z grupy mbuna i nie mbuna?

Połączenie takie, wg wielu akwarystów, jest możliwe, jednak nie jest polecane początkującym. Podstawowymi problemami są dieta, różnice charakterów, oraz wymagany wystrój akwarium.

Większość ryb z grupy mbuna to gatunki roślinożerne i bardzo aktywne. Grupa nie mbuna jest zupełnym przeciwieństwem- są to w dużej mierze (nie licząc dużych drapieżników) spokojni skorupiakożercy. Ponadto grupę mbuna można spotkać przede wszystkim w pobliżu skał, nie mbunę zaś w otwartych wodach, lub nad piaskami.

W niewielkim akwarium odtworzenie warunków zaspokajających potrzeby tych dwóch grup może sprawić duże problemy. Początkujący „malawista” nie wprawiony jeszcze w odpowiednim karmieniu, czy nie do końca potrafiący zagospodarować niewielką przestrzeń dna, powinien ograniczyć się do trzymania w akwarium przedstawicieli tylko jednej z tych grup.

            4.4 Czy ryby powinno się wpuścić wszystkie na raz, czy lepiej rozłożyć to w czasie?

Wszystko zależy od tego, czy nasze akwarium jest w pełni dojrzałe, czy raczej jest to świeży zbiornik. Jeśli z jakiś powodów zmieniamy dotychczasową obsadę, bez wymiany wody i czyszczenia filtrów, nie ma potrzeby rozkładania tej czynności na kilka tygodni. Jeśli jednak ryby wpuszczamy do nowo założonego akwarium, nie powinniśmy ryzykować i dobrze by było wpuszczać ryby w kilkudniowych odstępach, najlepiej jednak nie trwających dłużej niż dwa tygodnie. Przez ten czas ryby nie zdążą się w 100% zadomowić i nie przyzwyczają się jeszcze do swoich rewirów, więc kolejni mieszkańcy nie będą musieli walczyć o swój kąt.