Odkrywca i rok odkrycia

    Pseudotropheus saulosi to gatunek, który swą obecnością dowodzi dwóch co najmniej związanych z malawijskimi pielęgnicami tez. Będąc odłowionym i opisanym stosunkowo niedawno, bo w 1990 roku, jest żywym dowodem na bogactwo jeziora i różnorodność jego fauny, wciąż czekającej na odkrycie. Z kolei upowszechnienie się P. saulosi w akwarystyce po tak krótkim okresie czasu, dowodzi olbrzymiej popularności ryb z jeziora Malawi i faktycznego ukształtowania się malawistyki jako specyficznego nurtu we współczesnej akwarystyce.
Gatunek został sklasyfikowany i opisany przez Ada Koningsa.

Ogólna charakterystyka

    Pseudotropheus saulosi zasiedla wody Taiwan Reef, a więc okolice Chisumulu Island. W rozmieszczeniu pionowym spotykany dość głęboko, między 8-16 metrem. Preferuje stanowiska skalne. Dorosłe samce chętnie obejmują za centrum rewiru grotę lub przynajmniej wyraźna rozpadlinę, szczelinę skalną. Także za miejsce odbycia tarła najchętniej obiera groty.
    Samice i młodzież przebywają w dużych grupach. Towarzyszą im nie posiadające własnych rewirów samce, które wówczas nie wybarwiają się.
    Gatunek ten nie unika stref silnych pływów i wyraźnych prądów. Za takim przystosowaniem idzie wysoka wrażliwość na jakość wody. W akwarium uwidacznia się ona zwłaszcza w przypadku ryb pochodzących z odłowu, a także osobników F1, czy nawet F2. Są one szczególnie wrażliwe na przegrzanie, niedobory tlenowe i "starą", a przede wszystkim zaniedbaną wodę. Za zdecydowanie błędne należy uznać spotykane niekiedy twierdzenie, że jako gatunek zamieszkujący w pobliżu dużych stref sendymentujących osadów, P. saulosi jest odporny na wysoką koncentrację związków azotowych.

Rozmiary

    Jest to jedna z najmniejszych malawijskich pielęgnic. Dorosłe osobniki osiągają około 8 centymetrów.

Rozróżnienie płci

    Jest to jeden z tych gatunków, które cechują się wyraźnym dymorfizmem płciowym w ubarwieniu. Ponieważ ubarwienie różnicuje się już w przypadku młodych rybek, w wieku 4-6 miesięcy i przy długości około 4 centymetrów, akwarysta ma szansę nabyć przemyślany i zaplanowany wcześniej zestaw osobników.
Kształt ciała przedstawicieli obu płci jest podobny i typowy dla większości Pseudotropheus. Jest to więc ryba umiarkowanie wygrzbiecona, z krótkim i wysokim "karkiem" oraz mocnymi, grubymi wargami. Tęczówka oka złota z przebarwieniami do koloru ciała.
    Osobniki młode, a także samiczki jednolicie żółte, do żółto-pomarańczowego. Samce intensywnie niebieskie, na bokach niekiedy lodowo-błękitne, z wyraźnym, granatowo-czarnym prążkowaniem. Pręgi rozpoczynają się już na głowie, wyraźnie rozpięte między oczami ryby, na karku tuż za linią oka, na krawędziach pokryw skrzelowych, zanikają ku końcowi. W chwilach napięcia wyraźniejsze, nawet do nasady płetwy ogonowej. Zazwyczaj - poza 4-5 wyraźniejszymi pręgami na bokach ciała - lekko rozmyte i zlewające się na krawędziach z kolorem podstawowym. W wielopokoleniowej hodowli wsobnej może się utrwalać i powielać pewna specyfika prążkowania, układająca się w specyficzny wzór i deseń (np. wrażenie kratek, rozdwajających się prążków, itp.).
    "Policzki" mogą połyskiwać głębokim granatowo-fioletowym metalicznym połyskiem. Płetwy nieparzyste z wyraźnymi zaczernieniami i kontrastującym białym grzebieniem. Atrapy jajowe w zaniku.

Zachowanie w akwarium

    Gatunek ten należy z pewnością do najłagodniejszych pielęgnic z Malawi. Samce zajmują relatywnie niewielkie rewiry i potrafią zaakceptować zaproponowane przez akwarystę "granice" rewirów. Granicą taką może być żwirowa (piaszczysta) plaża między skałkami, roślina, a nawet konstrukcja skalna (tu jednak ryzykujemy, że sama konstrukcja zostanie wybrana za centrum rewiru). Samce są samotnikami i unikają raczej swojego towarzystwa pilnując wybranych szczelin i grot. Poziom agresji wewnątrzgatunkowej jest zatem niewielki, także wobec samic. Wynika to po części stąd, że samiczki prezentują w akwarium namiastkę zachowań typowych dla natury. Przebywają chętnie w grupie, wspólnie się przemieszczają, często w typowy sposób przeszukują zakamarki akwarium w poszukiwaniu pokarmu lub stoją wspólnie w prądzie wody. Niechętnie oddalający się od rewiru samiec musi raczej polegać na zainteresowanie ze strony samicy, niż na własnych zabiegach.
    Z niewielkim temperamentem idą w parze małe rozmiary. Pyszczak ten będzie zatem idealnym obiektem ataków każdej pielęgnicy o agresywnym usposobieniu. Warto o tym pamiętać planując obsadę. Co ciekawe, malutki P.saulosi jest często zupełnie ignorowany przez gatunki duże i mocne, które sprawiają wrażenie, jakby nie dostrzegały w nim zagrożenia i toleruję jego obecność nawet w ścisłych granicach swych rewirów.
    Z kolei małe, ale agresywne ryby, takie jak P.demasoni czy P.flavus, zazwyczaj stanowią dla P.saulosi poważne i realne zagrożenie.
    Co ciekawe, wcale nie można poprzestać na stwierdzeniu, ze gatunek ten jest odpowiedni do zespołu innych łagodnych i raczej niewielkich Mbuna. Należy bowiem pamiętać o specyficznych upodobaniach i preferencjach samców, zwłaszcza w czasie rozrodu. Pseudotropheus saulosi będzie więc sobie wzajemnie przeszkadzał z tymi gatunkami, które podobnie jak on lubią się trzymać blisko substratu, preferując wszelkiego rodzaju groty, szczeliny i jaskinie. Wybierajmy mu raczej za towarzystwo gatunki, które będą się poruszać "na skałach" a nie między nimi czy pod nimi, a także te, które lubią słup wolnej wody nad substratem. Z tego powodu lepszym towarzystwem dla P.saulosi będzie Labidochromis caeurelus (popularny "yellow") i Iodotropheus sprengerae, niż - dla przykładu - Labidochromis sp. perlmutt czy Melanochromis cyaneorhabdos ("maingano").
    Pseudotropheus saulosi wydaje się zatem być odpowiednim do trzech rodzajów zbiornika. Jako "uzupełnienie" do zestawu większych, ignorujących go pyszczaków (najlepiej łagodnych), do zestawu małych i delikatnych Mbuna o zróżnicowanych upodobaniach, które pozwolą im "mijać" się w akwarium, oraz do akwarium jednogatunkowego. Zwłaszcza ta ostatnia opcja jest godna polecenia. Akwarium zasiedlone wyłącznie przez P.saulosi jest zbiornikiem bardzo dekoracyjnym i wolnym od agresji. Nawet niewielkie akwarium, już o długości 100 cm oferuje dość miejsca, na rewiry dla 3-4 w pełni wybarwionych samców i gromadki kontrastowo odmiennie ubarwionych samic.

Rozmnażanie

   Gatunek ten podchodzi do tarła dosyć szybko. Już kilkumiesięczne rybki o długości 5-6 centymetrów potrafią z powodzeniem inkubować młode. Samica może być agresywna wobec narybku, co nie jest przykładem odosobnionym. Podobne zachowania odnajdziemy u innych niewielkich pyszczaków, na przykład z rodzaju Labidochromis. 20 młodych z jednego tarła należy uznać za wynik bardzo dobry.

Żywienie

    Sposób odżywiania się tego gatunku odbiega trochę od stereotypowego obrazu Mbuna. P.saulosi w poszukiwaniu pokarmu chętnie przeczesują strefy nanosów i osadów, wyszukując w nich zarówno szczątki naniesionej materii organicznej, jak i bytujące tam organizmy. Wychwytują też pokarm w strefie silnych prądów i pływów bezpośrednio z toni wodnej, nie czekając aż opadnie między szczeliny skalne. Poza tym nie tyle skubie glony, co oczyszcza ich powierzchnię z naniesionej materii organicznej.
    Jego dieta w akwarium nie powinna zatem ograniczać się do typowo roślinnej. Należy im podawać skorupiaki i larwy owadów a także pokarmy suche oparte na białku zwierzęcym. Idealna będzie mrożona artemia i rozwielitka, ale także larwy wodzienia czy nawet mięczaki o przeznaczeniu kulinarnym (byle "w sosie własnym", bez przypraw i dodatków).
    Jeśli mamy w akwarium świderki z pewnością część z nich padnie łupem P.saulosi. Można też założyć specjalnie dla nich czystą biologicznie hodowlę drobnych ślimaków, o muszlach na tyle miękkich, by ryby sobie z nimi poradziły.

Sugerowane rozmiary akwarium

    W hodowli jednogatunkowej, nawet z kilkoma samcami, wystarczające będzie już stukilkudziesięciolitrowe akwarium o długości 100-120 cm. W zbiorniku 120 cm możemy także łączyć je z innymi małymi i łagodnymi gatunkami. Pamiętajmy jednak o tym, o czym już wspominaliśmy. Starajmy się dobierać gatunki w taki sposób, by nie dążyły do objęcia tych samych rewirów. Dla dużego i wielogatunkowego zestawu minimalnym zbiornikiem będzie oczywiście akwarium o długości 150 cm.

Uwagi

    Ostatnio rosnącą popularnością cieszy się Pseudotropheus saulosi "coral". Ta forma barwna cechuje się bardziej intensywnym i głębszym kolorem ubarwienia samic. Wybarwiają się one na jednolity pomarańczowo-czerwonawy kolor. Obie formy krzyżują się, czego należy oczywiście unikać. P.saulosi "coral" prezentuje identyczne, specyficzne upodobania co forma podstawowa. Warto pamiętać zwłaszcza o swoistej "prądolubności" gatunku i idących za tym wymaganiach związanych z jakością wody. Warto też pokusić się o odtworzenie podobnych warunków w zbiorniku i zasiedlenie go innymi gatunkami strefy pływów.
 
Marcin Szmel

Bibliografia
· "Mergus Cichlid Atlas" dr Uwe Romer
· "Malawi Cichlid in Their Natural Habitat" Ad Konings
· "Cichlids and All Other Fishes of Lake Malawi" Ad Konings
· "Malawi - piękno i pasja" Krzysztof M. Kaźmierczak
· malawicichlids.com
· cichlidae.com
· cichlidresearch.com
invalid email address